کارتریج چیست؟

آشنایی با انواع کارتریج و نحوه کار آن

اگر پرینتر دارید، احتمالاً بارها اسم "کارتریج" را شنیده‌اید. کارتریج یکی از مهم‌ترین بخش‌های مصرفی پرینتر است و ماده‌ای که برای چاپ نیاز داریم، از طریق آن وارد فرایند چاپ می‌شود. اما کارتریج دقیقاً چیست؟ آیا کارتریج همان تونر است؟ چرا هر پرینتر کارتریج مخصوص خودش را دارد و از کجا باید بفهمیم چه کارتریجی برای دستگاه ما مناسب است؟

در ادامه از تعریف ساده کارتریج شروع می‌کنیم و قدم‌به‌قدم به انواع، اجزا، ظرفیت، شارژ و انتخاب کارتریج مناسب می‌رسیم.

کاربرد کارتریج در پرینتر چیست؟

کارتریج (Cartridge) قطعه‌ای مصرفی در پرینتر است که ماده مورد نیاز برای چاپ را در خود نگه می‌دارد و آن را در اختیار سیستم چاپ قرار می‌دهد. این ماده بسته به نوع پرینتر متفاوت است. در پرینترهای لیزری از پودر تونر و در پرینترهای جوهرافشان از جوهر مایع استفاده می‌شود. پس وقتی می‌گوییم کارتریج، لزوماً درباره یک قطعه یکسان صحبت نمی‌کنیم. ساختار کارتریج یک پرینتر لیزری با کارتریج یک پرینتر جوهرافشان متفاوت است. در بسیاری از پرینترهای لیزری، کارتریج فقط یک مخزن پودر نیست و چند قطعه دیگر نیز در فرایند انتقال و کنترل تونر نقش دارند.

تفاوت کارتریج، تونر و جوهر چیست؟

کارتریج، تونر و جوهر سه اصطلاح مرتبط با چاپ هستند که گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند؛ اما معنی یکسانی ندارند.

1- کارتریج: مجموعه یا محفظه‌ای است که ماده مصرفی چاپ را نگهداری می‌کند و در پرینتر قرار می‌گیرد.

2- تونر: پودر بسیار ریزی است که در پرینترهای لیزری برای ایجاد متن و تصویر استفاده می‌شود.

3- جوهر: ماده مایعی است که در پرینترهای جوهرافشان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین تونر همان کارتریج نیست؛ تونر ماده مصرفی داخل تونر کارتریج است.

برای مثال وقتی تونر یک کارتریج لیزری تمام می‌شود، ممکن است خود بدنه و برخی قطعات کارتریج همچنان قابل استفاده باشند. به همین دلیل بعضی از کارتریج‌های لیزری امکان شارژ مجدد دارند.

انواع کارتریج پرینتر کدام‌اند؟

نوع کارتریج مستقیماً به فناوری پرینتر بستگی دارد. در پرینترهای رایج، دو گروه اصلی وجود دارد:

• کارتریج لیزری یا تونر کارتریج

• کارتریج جوهرافشان

1- کارتریج لیزری یا تونر کارتریج

پرینتر لیزری برای چاپ از تونر پودری استفاده می‌کند. محفظه یا مجموعه‌ای که این تونر را در اختیار سیستم چاپ قرار می‌دهد، تونر کارتریج نام دارد. در فرایند چاپ لیزری، تونر مطابق تصویر یا نوشته مورد نظر روی سطح درام قرار می‌گیرد، سپس به کاغذ منتقل می‌شود. در مرحله بعد کاغذ از بخش فیوزر عبور می‌کند و تونر با استفاده از حرارت و فشار روی کاغذ تثبیت می‌شود. تونر کارتریج‌ها در مدل‌ها و ظرفیت‌های مختلف تولید می‌شوند و باید متناسب با مدل پرینتر انتخاب شوند.

2- کارتریج جوهرافشان

در پرینترهای جوهرافشان خبری از پودر تونر نیست. این دستگاه‌ها از جوهر مایع استفاده می‌کنند. جوهر از طریق هد چاپ و به شکل قطرات بسیار کوچک روی کاغذ قرار می‌گیرد تا متن یا تصویر ایجاد شود. ساختار سیستم جوهر در پرینترهای مختلف متفاوت است. بعضی دستگاه‌ها کارتریج مشکی و رنگی دارند، در حالی که در برخی مدل‌ها هر رنگ به صورت جداگانه تأمین می‌شود.

3- تفاوت کارتریج لیزری و جوهرافشان

ساده‌ترین راه تشخیص تفاوت این دو، توجه به ماده مصرفی آن‌هاست.

کارتریج لیزری → تونر پودری

کارتریج جوهرافشان → جوهر مایع

روش ایجاد و تثبیت تصویر نیز در این دو فناوری متفاوت است. در چاپ لیزری، تونر در نهایت توسط فیوزر روی کاغذ تثبیت می‌شود؛ اما در چاپ جوهرافشان، هد چاپ قطرات جوهر را مستقیماً روی سطح چاپ قرار می‌دهد. بنابراین قبل از انتخاب کارتریج باید ابتدا بدانید پرینتر شما لیزری است یا جوهرافشان.

کارتریج لیزری چگونه کار می‌کند؟

فرایند چاپ لیزری از چند مرحله پشت سر هم تشکیل شده است. اگر بخواهیم این فرایند را ساده کنیم، مسیر چاپ تقریباً به این شکل است:

1. پرینتر اطلاعات صفحه مورد نظر را دریافت می‌کند.

2. سطح درام برای ایجاد تصویر آماده می‌شود.

3. تصویر الکتریکی مورد نیاز روی سطح حساس به نور درام شکل می‌گیرد.

4. تونر به قسمت‌های مورد نظر روی درام جذب می‌شود.

5. تصویر تونری از درام به کاغذ منتقل می‌شود.

6. کاغذ وارد فیوزر می‌شود.

7. حرارت و فشار فیوزر، تونر را روی کاغذ تثبیت می‌کند.

بنابراین چاپ یک برگه فقط به «ریختن پودر روی کاغذ» محدود نمی‌شود. چند قطعه باید با هماهنگی یکدیگر کار کنند تا نوشته یا تصویر با کیفیت مناسب روی کاغذ قرار بگیرد.

اجزای کارتریج لیزری چیست؟

ساختار همه کارتریج‌های لیزری یکسان نیست. در بعضی پرینترها درام بخشی از کارتریج است و در برخی دستگاه‌ها درام و تونر کارتریج دو یونیت جداگانه هستند. با این حال، در بسیاری از کارتریج‌های لیزری با قطعاتی مانند درام، مگنت رولر، بلیدها، PCR، مخزن تونر و چیپ روبه‌رو می‌شویم.

1- درام (Drum)

درام یک استوانه حساس به نور است که نقش مهمی در شکل‌گیری و انتقال تصویر دارد. در جریان چاپ، تونر مطابق تصویر مورد نظر روی سطح درام قرار می‌گیرد و سپس برای انتقال به کاغذ آماده می‌شود. فرسودگی یا آسیب درام می‌تواند یکی از دلایل ایجاد خط، لکه یا تکرار منظم اثر روی برگه باشد. البته مشاهده این نشانه‌ها به تنهایی برای تشخیص خرابی درام کافی نیست و سایر قطعات نیز باید بررسی شوند.

2- مگنت رولر (Magnetic Roller)

مگنت رولر در رساندن تونر از مخزن به بخش توسعه تصویر نقش دارد. مقدار و نحوه قرارگیری تونر روی این قطعه می‌تواند روی یکنواختی چاپ تأثیر داشته باشد. به همین دلیل سلامت مگنت یکی از مواردی است که هنگام بررسی بعضی مشکلات کیفیت چاپ مورد توجه قرار می‌گیرد.

3- PCR یا Primary Charge Roller

PCR در ایجاد و تنظیم شرایط الکتریکی مناسب روی سطح درام نقش دارد. این قطعه کمک می‌کند سطح درام برای مراحل مختلف چرخه چاپ آماده شود.

4- دکتر بلید (Doctor Blade)

وظیفه دکتر بلید، کمک به کنترل مقدار و یکنواختی تونر روی مگنت رولر است. اگر لایه تونر به شکل مناسبی کنترل نشود، کیفیت و یکنواختی چاپ نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار بگیرد.

5- وایپر بلید (Wiper Blade)

بعد از انتقال تصویر، ممکن است مقداری تونر روی سطح درام باقی بماند. وایپر بلید به پاک‌کردن این تونر باقی‌مانده کمک می‌کند تا سطح درام برای چرخه بعدی چاپ آماده شود.

6- مخزن تونر

پودر تونری که برای چاپ استفاده می‌شود در مخزن مخصوص نگهداری می‌شود. با هر بار چاپ، مقداری از تونر مصرف می‌شود و به مرور میزان تونر موجود کاهش پیدا می‌کند.

7- مخزن تونر ضایعات

تمام تونری که وارد فرایند چاپ می‌شود الزاماً روی کاغذ قرار نمی‌گیرد. در برخی طراحی‌های کارتریج، تونر باقی‌مانده پس از پاک‌شدن از سطح درام در بخش جداگانه‌ای به نام مخزن تونر ضایعات جمع می‌شود.

چیپست کارتریج چیست؟

بسیاری از کارتریج‌های جدید یک چیپست الکترونیکی دارند. این چیپ می‌تواند برای شناسایی کارتریج و تبادل برخی اطلاعات میان کارتریج و پرینتر استفاده شود. نوع اطلاعات و نحوه عملکرد چیپست کارتریج در برندها و مدل‌های مختلف یکسان نیست. به همین دلیل نمایش یک پیام مربوط به کارتریج روی صفحه پرینتر یا کامپیوتر، همیشه به تنهایی برای تشخیص وضعیت فیزیکی تونر کافی نیست و باید نوع دستگاه و پیام نمایش‌داده‌شده هم بررسی شود.

کد کارتریج چیست و از کجا بفهمیم چه کارتریجی به پرینتر ما می‌خورد؟

یکی از مهم‌ترین نکات هنگام خرید این است که هر کارتریجی به هر پرینتری نمی‌خورد. شرکت‌های تولیدکننده برای کارتریج‌های خود مدل یا کد مشخصی تعریف می‌کنند. یک کد کارتریج ممکن است با چند مدل پرینتر سازگار باشد. از طرف دیگر، حتی دو پرینتر شبیه به هم نیز ممکن است از کارتریج‌های متفاوتی استفاده کنند.

برای پیدا کردن کارتریج مناسب می‌توانید این موارد را بررسی کنید:

• مدل کامل پرینتر

• کد درج‌شده روی کارتریج قبلی

• مشخصات فنی دستگاه

• دفترچه راهنمای پرینتر

• فهرست دستگاه‌های سازگار با کارتریج

مطمئن‌ترین روش، تطبیق مدل دقیق پرینتر با فهرست سازگاری کارتریج است.

ظاهر مشابه دو کارتریج به معنی سازگار بودن آن‌ها نیست.

ظرفیت کارتریج چیست؟

روی مشخصات بسیاری از کارتریج‌ها عددی به عنوان تعداد صفحات قابل چاپ نوشته می‌شود. به این عدد معمولاً Page Yield یا ظرفیت چاپ کارتریج گفته می‌شود. برای مثال ممکن است ظرفیت یک کارتریج حدود ۱,۵۰۰ صفحه و ظرفیت مدل دیگری چند هزار صفحه اعلام شده باشد.

اما یک نکته مهم وجود دارد:

Page Yield یک عدد مطلق برای مصرف واقعی همه کاربران نیست.

این عدد بر اساس شرایط مشخص آزمایش و میزان پوشش تعریف‌شده محاسبه می‌شود. در استفاده واقعی، تعداد صفحاتی که با یک کارتریج چاپ می‌کنید می‌تواند متفاوت باشد.

چرا تعداد چاپ واقعی با ظرفیت اعلام‌شده متفاوت است؟

فرض کنید دو نفر دقیقاً از یک مدل کارتریج استفاده می‌کنند. نفر اول بیشتر نامه‌ها و اسناد متنی ساده چاپ می‌کند. نفر دوم فایل‌هایی با تیترهای درشت، جداول، تصاویر و بخش‌های مشکی بزرگ چاپ می‌کند.

طبیعی است که مصرف تونر این دو نفر یکسان نباشد.

مواردی مانند موارد زیر می‌توانند روی میزان مصرف تأثیر بگذارند:

• میزان پوشش تونر روی هر صفحه

• نوع فایل‌های چاپ‌شده

• تنظیمات کیفیت چاپ

• تعداد و نوع عملیات چاپ

• شرایط و وضعیت دستگاه

پس هنگام مقایسه کارتریج‌ها، عدد Page Yield را باید به عنوان معیاری برای مقایسه ظرفیت در نظر گرفت، نه تعداد تضمین‌شده چاپ برای هر کاربر.

کارتریج استاندارد و مخزن بزرگ (High Yield) چه تفاوتی دارند؟

بعضی کارتریج‌ها برای یک خانواده از پرینترها در چند ظرفیت عرضه می‌شوند. یک مدل ممکن است ظرفیت استاندارد داشته باشد و مدل دیگر با مخزن یا ظرفیت بالاتر برای چاپ تعداد بیشتری صفحه طراحی شده باشد. نسخه‌های ظرفیت بالا معمولاً با عباراتی مانند مخزن بزرگ یا High Yield یا کدهای متفاوت از نسخه استاندارد مشخص می‌شوند.

اگر حجم چاپ شما زیاد است، فقط قیمت خرید کارتریج را مقایسه نکنید. ظرفیت چاپ و هزینه تقریبی چاپ هر صفحه نیز معیارهای مهمی هستند.

کارتریج اصل، سازگار و شارژشده چه تفاوتی دارند؟

هنگام خرید کارتریج ممکن است با اصطلاحات مختلفی مانند اصل، اورجینال، سازگار، طرح یا شارژشده روبه‌رو شوید. این اصطلاحات به نوع و وضعیت کارتریج اشاره دارند.

1- کارتریج اصل یا OEM

کارتریج OEM توسط شرکت سازنده اصلی دستگاه یا تحت برند همان شرکت برای پرینتر مورد نظر عرضه می‌شود. این کارتریج مشخصات و سازگاری تعریف‌شده‌ای برای دستگاه‌های مورد نظر آن سازنده دارد.

2- کارتریج سازگار یا Compatible

کارتریج سازگار توسط شرکتی غیر از سازنده اصلی پرینتر تولید می‌شود، اما برای استفاده در مدل‌های مشخصی از پرینتر طراحی شده است. در بازار ایران گاهی از اصطلاح کارتریج طرح نیز برای این گروه استفاده می‌شود. کیفیت کارتریج‌های سازگار می‌تواند بسته به تولیدکننده، کیفیت قطعات، تونر استفاده‌شده و کنترل کیفیت محصول متفاوت باشد. بنابراین بهتر است فقط به عنوان «طرح» یا «سازگار» اکتفا نکنید و برند و مشخصات محصول را نیز بررسی کنید.

3- کارتریج شارژشده

در این حالت یک کارتریج استفاده‌شده دوباره با تونر مناسب پر می‌شود و در صورت نیاز بعضی از قطعات مصرفی آن نیز بررسی یا تعویض می‌شوند. کیفیت نتیجه شارژ فقط به پودر اضافه‌شده بستگی ندارد. وضعیت درام، بلیدها، مگنت و سایر اجزای کارتریج نیز می‌تواند روی خروجی نهایی تأثیر داشته باشد.

شارژ کارتریج چیست؟

وقتی تونر یک کارتریج لیزری تمام می‌شود، در بعضی مدل‌ها امکان استفاده مجدد از بدنه کارتریج وجود دارد. در فرایند شارژ، کارتریج باز می‌شود، وضعیت قطعات آن بررسی می‌شود و تونر مناسب دوباره در مخزن قرار می‌گیرد. اما شارژ کارتریج فقط به معنی اضافه‌کردن پودر نیست.

یک سرویس اصولی می‌تواند شامل این مراحل باشد:

1. بازکردن کارتریج

2. بررسی وضعیت قطعات

3. تمیزکاری بخش‌های مورد نیاز

4. تخلیه تونر ضایعات در صورت نیاز

5. بررسی یا تعویض قطعات فرسوده

6. استفاده از تونر مناسب

7. مونتاژ مجدد

8. تست کیفیت چاپ

همه کارتریج‌ها شرایط یکسانی برای شارژ ندارند. همچنین یک کارتریج را نمی‌توان بدون توجه به میزان فرسودگی قطعات، تعداد نامحدودی شارژ کرد.

چه زمانی کارتریج تمام شده یا نیاز به تعویض دارد؟

کم‌رنگ‌شدن چاپ یکی از نشانه‌هایی است که ممکن است به کاهش تونر مربوط باشد؛ اما هر مشکل چاپی به معنی تمام‌شدن کارتریج نیست. برای مثال مشکلاتی مانند لکه، خطوط عمودی، تکرار تصویر، زمینه خاکستری یا ریزش تونر می‌توانند دلایل مختلفی داشته باشند.

برخی نشانه‌هایی که نیاز به بررسی کارتریج را بیشتر می‌کنند عبارت‌اند از:

• کم‌رنگ‌شدن تدریجی چاپ

• ایجاد بخش‌های سفید یا چاپ ناقص

• نمایش پیام مربوط به تونر یا کارتریج

• ایجاد لکه یا خطوط تکرارشونده

• افت محسوس کیفیت نسبت به چاپ‌های قبلی

در چنین شرایطی بهتر است ابتدا علت مشکل مشخص شود و سپس درباره شارژ، تعمیر یا تعویض کارتریج تصمیم گرفته شود.

تعویض مستقیم کارتریج بدون عیب‌یابی همیشه بهترین راه نیست؛ چون ممکن است ایراد اصلی از بخش دیگری از پرینتر باشد.

هنگام خرید کارتریج به چه نکاتی توجه کنیم؟

اولین سؤال هنگام خرید نباید «این کارتریج چقدر قیمت دارد؟» باشد.

ابتدا باید مطمئن شوید محصولی که انتخاب کرده‌اید واقعاً برای دستگاه و حجم چاپ شما مناسب است.

قبل از خرید این موارد را بررسی کنید:

• مدل دقیق پرینتر: نام کامل مدل دستگاه را پیدا کنید.

• کد کارتریج: کد کارتریج مورد نیاز را با دستگاه تطبیق دهید.

• سازگاری: فهرست پرینترهای سازگار با کارتریج را بررسی کنید.

• ظرفیت چاپ: Page Yield مدل‌های مختلف را با هم مقایسه کنید.

• حجم مصرف: برای چاپ زیاد، بررسی نسخه‌های ظرفیت بالاتر می‌تواند مهم باشد.

• نوع کارتریج: مشخص کنید محصول OEM، سازگار یا شارژشده است.

• کیفیت ساخت: در کارتریج‌های سازگار، برند و کنترل کیفیت اهمیت زیادی دارد.

• خدمات و ضمانت: شرایط تعویض یا پشتیبانی محصول را بررسی کنید.

اگر بین چند کارتریج مردد هستید، مدل پرینتر مهم‌ترین اطلاعاتی است که برای پیدا کردن گزینه مناسب نیاز دارید.

چگونه از کارتریج نگهداری کنیم؟

نحوه نگهداری کارتریج می‌تواند روی کیفیت چاپ و سلامت آن تأثیر داشته باشد. کارتریج را تا زمانی که قصد استفاده ندارید، بهتر است در بسته‌بندی مناسب نگهداری کنید. محل نگهداری نیز نباید در معرض گرمای زیاد، رطوبت بالا یا نور مستقیم خورشید باشد. در کارتریج‌های دارای درام، سطح درام بخش حساسی است. بهتر است از لمس مستقیم آن خودداری کنید و آن را برای مدت طولانی در معرض نور شدید قرار ندهید. همچنین کارتریج را بدون دلیل باز نکنید. تونر پودری بسیار ریز است و بازکردن غیراصولی کارتریج می‌تواند باعث پخش‌شدن تونر یا آسیب به قطعات داخلی شود.

سوالات متداول درباره کارتریج

آیا تونر همان کارتریج است؟

خیر. تونر ماده پودری مورد استفاده در پرینتر لیزری است و کارتریج مجموعه یا محفظه‌ای است که تونر را نگهداری و در اختیار سیستم چاپ قرار می‌دهد.

آیا هر کارتریجی به هر پرینتری می‌خورد؟

خیر. هر پرینتر با کد یا گروه مشخصی از کارتریج‌ها سازگار است. برای انتخاب صحیح باید مدل پرینتر و فهرست سازگاری کارتریج بررسی شود.

یک کارتریج چند برگ چاپ می‌کند؟

این مقدار به ظرفیت یا Page Yield کارتریج بستگی دارد. میزان چاپ واقعی نیز می‌تواند با توجه به نوع اسناد، میزان پوشش صفحات و تنظیمات چاپ متفاوت باشد.

آیا کارتریج قابل شارژ است؟

بسیاری از تونر کارتریج‌های لیزری قابلیت شارژ دارند، اما امکان و کیفیت شارژ به طراحی کارتریج و وضعیت قطعات آن بستگی دارد. قبل از شارژ بهتر است سلامت اجزای کارتریج بررسی شود.

تفاوت کارتریج A و X چیست؟

در بعضی خانواده‌های کارتریج، پسوند یا کد متفاوت برای مشخص‌کردن ظرفیت‌های مختلف استفاده می‌شود. برای مثال در برخی محصولات، نسخه A ظرفیت استاندارد و نسخه X ظرفیت بالاتر دارد. اما این شیوه نام‌گذاری یک قانون عمومی برای تمام برندها و تمام کارتریج‌ها نیست. بنابراین باید مشخصات همان کد کارتریج را بررسی کرد.

از کجا کد کارتریج پرینتر را پیدا کنیم؟

کد کارتریج را می‌توان از روی کارتریج فعلی، دفترچه یا مشخصات فنی پرینتر و فهرست محصولات سازگار پیدا کرد. اگر کارتریج قبلی در دسترس نیست، معمولاً مدل دقیق پرینتر برای پیدا کردن کد کارتریج مناسب کافی است.

کارتریج استارتر چیست؟

کارتریج استارتر کارتریجی است که همراه بعضی پرینترهای نو ارائه می‌شود. ظرفیت این کارتریج ممکن است با نسخه‌ای که بعداً به صورت جداگانه برای همان دستگاه خریداری می‌کنید متفاوت باشد. میزان این تفاوت برای همه برندها و مدل‌ها ثابت نیست؛ بنابراین بهتر است ظرفیت اعلام‌شده برای همان مدل بررسی شود.

جمع‌بندی: برای انتخاب کارتریج از مدل پرینتر شروع کنید

کارتریج یکی از اصلی‌ترین اقلام مصرفی پرینتر است، اما انتخاب آن فقط به پیدا کردن یک محصول با ظاهر مشابه محدود نمی‌شود. نوع پرینتر، کد کارتریج، سازگاری با دستگاه، ظرفیت چاپ و کیفیت ساخت همگی در انتخاب محصول مناسب اهمیت دارند. اگر قصد خرید کارتریج دارید، ابتدا مدل دقیق پرینتر خود را پیدا کنید. سپس کدهای سازگار با دستگاه را بررسی و ظرفیت آن‌ها را با حجم چاپ خود مقایسه کنید. به این ترتیب به جای انتخاب کارتریج صرفاً بر اساس قیمت، می‌توانید محصولی را انتخاب کنید که از نظر سازگاری، ظرفیت و هزینه چاپ برای نوع استفاده شما مناسب‌تر باشد.